ದೀಪಾವಳಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮೂರು ದಿನಗಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯ ಉತ್ಸವ. ದೀಪ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕು, ಪ್ರತಿಪದ ಎಂದರೆ ಆರಂಭ, ಮತ್ತು ಉತ್ಸವ ಎಂದರೆ ಹಬ್ಬ. ಹೀಗೆ ದೀಪಾವಳಿ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ದಿನ ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ, ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನದ ದಿನ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆಯ ದಿನ. ಮೂರನೇ ದಿನ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ, ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಪೂಜೆಯ ದಿನ. ಈ ಮೂರು ದಿನಗಳೊಂದಿಗೆ ದೀಪಾವಳಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ರಾಕ್ಷಸರ ಅರಸ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ವಂಶಸ್ಥನಾದರೂ, ದಾನಶೂರ ಮತ್ತು ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನ ರಾಕ್ಷಸರು ಕ್ರೂರ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಲಿ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗಿ, ಮಹಾವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.
ವಿಷ್ಣು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡಿ, ವಾಮನ ಅವತಾರ ತಾಳಿದರು. ವಾಮನ ಒಬ್ಬ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಬಳಿ ಬಂದು ದಾನ ಕೇಳಿದನು. ಬಲಿ ಕೊಡುಗೈ ದಾನಿ. “ನಿನಗೆ ಏನು ಬೇಕು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ವಾಮನ, “ನನ್ನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಷ್ಟು ಭೂಮಿ” ಎಂದು ಬೇಡಿದನು. ಬಲಿ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ, “ಅಷ್ಟೇನಾ? ನೀಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ವಚನ ಕೊಟ್ಟನು.
ದಾನ ಪಡೆಯುವಾಗ ವಾಮನ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದನು. ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿದನು. ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದನು. ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಜಾಗ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಬಲಿಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಯಿತು. “ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ವಾಮನ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿ, ಬಲಿಯನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದನು. ಆದರೆ ಬಲಿಯ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದಾನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ ವಿಷ್ಣು, “ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮೂರು ದಿನ ನೀನು ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು. ಜನರು ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವರು” ಎಂದು ವರ ನೀಡಿದನು.
ಈ ವರದ ಫಲವಾಗಿ, ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಿಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಶ್ವಯುಜ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಶುದ್ಧ ಪಾಡ್ಯ. ಈ ಮೂರು ದಿನಗಳನ್ನು ಬಲಿರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪಾತಾಳದಿಂದ ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜನರು ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಬಲಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದೀಪಾವಳಿಯಂದು ಅಭ್ಯಂಜನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ “ಅಶ್ವತ್ಥಾಮೋ ಬಲಿರ್ವ್ಯಾಸೋ ಹನೂಮಾಶ್ಛ ವಿಭೀಷಣಃ | ಕೃಪಃ ಪರಶುರಾಮಶ್ಚ ಸಪ್ತೇತೇ ಚಿರಂಜೀವಿನಃ” ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಏಳು ಚಿರಂಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ಬಲಿ, ವ್ಯಾಸ, ಹನುಮಂತ, ವಿಭೀಷಣ, ಕೃಪಾಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮ. ಇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರೆ ಆಯುಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತಗಳಿಂದ ಬಂದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಮರತ್ವದ ಸಂಕೇತಗಳು.
ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿಯ ಮಹತ್ವ ಕೇವಲ ಪೂಜೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಅಹಂಕಾರದ ನಾಶ, ದಾನಶೀಲತೆಯ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬಲಿ ರಾಕ್ಷಸನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವು ಒಳ್ಳೆಯತನದ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಸಿಹಿ-ಖಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿ, ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ. ಈ ಹಬ್ಬ ಅಂಧಕಾರದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕಿನ ಜಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.
2025ರ ದೀಪಾವಳಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20ರಿಂದ 22ರವರೆಗೆ ಆಚರಣೆಯಾಗಲಿದೆ. ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22ರಂದು. ಈ ಹಬ್ಬವು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜನರು ಬಲಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ.
