ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ ದೀಪಾವಳಿ ಕೇವಲ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಸಂಭ್ರಮವಲ್ಲ, ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಆಚರಿಸುವ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಈ ಬಾರಿ ನವೆಂಬರ್ 8, 2026ರ ಭಾನುವಾರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಂಜೆ ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಗಣೇಶನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವುದು ವಿಶೇಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 14 ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಶ್ರೀರಾಮ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿದಾಗ ಜನರು ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಂಭ್ರಮದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ದೀಪಾವಳಿ ಆಚರಣೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಕುಟುಂಬದವರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಪೂಜೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು
ಮರದ ಮಣೆ, ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆ, ಗಣೇಶ-ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹ, ಕಮಲದ ಹೂವು, ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಕಲಶ, ಮಾವಿನ ಎಲೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಅಕ್ಷತೆ, ವೀಳ್ಯದೆಲೆ, ಅಡಿಕೆ, ನಾಣ್ಯ, ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ, ಬತ್ತಿ, ಖೀಲ್-ಬತಾಶೆ, ಪಂಚಮೇವಾ, ಐದು ಬಗೆಯ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಸಪ್ತಧಾನ್ಯ.
ಸರಳ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ
1. ಪೂಜಾ ಮಂಟಪ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ: ಮನೆಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮರದ ಮಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆ ಹಾಸಿ, ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ. ಕಮಲದ ಹೂವು ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಅಷ್ಟದಳ ಕಮಲದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಹುದು.
2. ಕಲಶ ಸ್ಥಾಪನೆ: ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಸಿ, ವೀಳ್ಯದೆಲೆ, ಅಡಿಕೆ, ನಾಣ್ಯ, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷತೆ ಹಾಕಿ. ಕಲಶದ ಬಾಯಿಗೆ ಐದು ಮಾವಿನ ಎಲೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ ಹಚ್ಚಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗೆ ಕೆಂಪು ದಾರ ಕಟ್ಟಿ ಕಲಶದ ಮೇಲಿಡಿ.
3. ದೇವರಿಗೆ ಪೂಜೆ: ಗಣೇಶ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಕುಬೇರ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಕ್ಕಿಯ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಅಡಿಕೆ ಇರಿಸಿ. ಧನತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ಖರೀದಿಸಿದ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ನಾಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಡಬಹುದು.
4. ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸಿ: ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೂವಿನ ನೀರನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ, ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆಯ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸಿ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ದೀಪವನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಬೆಳಗಿಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರಿಸಿ. ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಜನಿವಾರ ಹಾಗೂ ಮೌಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಗೆ ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರ ಸಮರ್ಪಿಸಿ. ಕುಂಕುಮ, ಅರಿಶಿನ, ಅಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ.
5. ವಿಶೇಷ ಅರ್ಪಣೆ: ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಗೆ ಕಮಲದ ಹೂವು, ಕಮಲದ ಬೀಜ, ಗೋಮತಿ ಚಕ್ರ, ಕವಡೆ, ಅಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನದ ಕೊಂಬು ಸಮರ್ಪಿಸಿ. ಸಪ್ತಧಾನ್ಯ — ಗೋಧಿ, ಅಕ್ಕಿ, ಧನಿಯಾ, ಭತ್ತ, ಹಳದಿ ಸಾಸಿವೆ, ಕಪ್ಪು ಉದ್ದು ಮತ್ತು ಹೆಸರುಕಾಳು — ಅರ್ಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ.
6. ನೈವೇದ್ಯ: ಖೀಲ್, ಬತಾಶೆ ಮತ್ತು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ ನೈವೇದ್ಯ, ಐದು ಬಗೆಯ ಹಣ್ಣು, ಪಂಚಮೇವಾ ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧ ನೀರು ಸಮರ್ಪಿಸಿ. ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣೆ ಇಟ್ಟು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ.
7. ಮಂತ್ರ ಪಠಣ ಮತ್ತು ಆರತಿ: ತುಪ್ಪದ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಗಣೇಶನಿಗೆ ಆರತಿ ಬೆಳಗಿ. ಪೂಜೆ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಸಾದ ಹಂಚಿ, ಮನೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸಿ.
ಪಠಿಸಬೇಕಾದ ಮಂತ್ರಗಳು
-
ಗಣೇಶ ಬೀಜ ಮಂತ್ರ: ಓಂ ಗಂ ಗಣಪತಯೇ ನಮಃ॥
-
ಗಣೇಶ ವಂದನಾ ಮಂತ್ರ: ವಕ್ರತುಂಡ ಮಹಾಕಾಯ ಸೂರ್ಯಕೋಟಿ ಸಮಪ್ರಭ। ನಿರ್ವಿಘ್ನಂ ಕುರು ಮೇ ದೇವ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಸರ್ವದಾ॥
-
ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬೀಜ ಮಂತ್ರ: ಓಂ ಶ್ರೀಂ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮ್ಯೈ ನಮಃ॥
-
ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಂತ್ರ: ನಮಸ್ತೇಸ್ತು ಮಹಾಮಾಯೇ ಶ್ರೀಪೀಠೇ ಸುರಪೂಜಿತೇ। ಶಂಖಚಕ್ರಗದಾಹಸ್ತೇ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಮೋಸ್ತುತೇ॥
ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತ
ಈ ವರ್ಷದ ದೀಪಾವಳಿ ದಿನ ಸಂಜೆ ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲವನ್ನು ಗಣೇಶ-ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪೂಜೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಶುಭ ಸಮಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರಬಹುದು. ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಶುಭ. ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅನುಕೂಲಕರ ದಿಕ್ಕು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿ, ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ದೀಪಾವಳಿ ಆಚರಿಸಿ.
