ಮೇಘಸ್ಫೋಟ ಎಂಬುದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭೀಕರ ಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವುದರಿಂದ, ಭೂಕುಸಿತ ಮತ್ತು ದಿಢೀರ್ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಉತ್ತರಕಾಶಿಯ ಧರಾಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮೇಘಸ್ಫೋಟವು ಈ ರೀತಿಯ ದುರಂತದ ಒಂದು ಭಯಾನಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಮೇಘಸ್ಫೋಟ ಎಂದರೇನು?
ಮೇಘಸ್ಫೋಟವು ಒಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಮಳೆಯ ಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ 100 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಸುರಿಯಬಹುದು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಂಡಮಾರುತದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೀವ್ರವಾದ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಘಟನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವು ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದ ಭೂಕುಸಿತಗಳು, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ದಿಢೀರ್ ಪ್ರವಾಹ, ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಾಖಂಡದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಮಾಲಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆಯು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.
ಮೇಘಸ್ಫೋಟಕ್ಕೆ ಕೊಚ್ಚಿಹೋದ ಧರಾಲಿ ಗ್ರಾಮ
ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಉತ್ತರಕಾಶಿಯ ಧರಾಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮೇಘಸ್ಫೋಟವು ಭೀಕರ ಭೂಕುಸಿತ ಮತ್ತು ದಿಢೀರ್ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಗೋತ್ರಿ ಧಾಮದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನದಿಯೊಂದು ರೌದ್ರಾವತಾರ ತಾಳಿ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕೆಸರು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಹರಿದುಬಂದಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರವಾಹವು 25ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಟೆಲ್ಗಳು, ಹೋಂಸ್ಟೇಗಳು, ಮನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು. 50ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನರು ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. 12ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಅವಶೇಷಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಈ ದುರಂತದಿಂದ ಧರಾಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಜನಜೀವನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಯಿತು. ರಸ್ತೆಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು ನಾಶವಾದವು. ತುರ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂಡ (NDRF), ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವು ಕಾಣೆಯಾದವರಿಗಾಗಿ ಶೋಧ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಭೂಕುಸಿತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತೊಡಕು ಉಂಟಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯರು ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಮಾಲಯದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಘಸ್ಫೋಟಗಳ ಆವರ್ತನವು ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ತೀವ್ರ ಮಳೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕ್ರಮಗಳು
ಮೇಘಸ್ಫೋಟದಂತಹ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆರಂಭಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು. ಭಾರತೀಯ ವಾತಾವರಣ ಇಲಾಖೆ (IMD) ತೀವ್ರ ಮಳೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದರೆ, ಜನರನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬಹುದು. ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಭೂಕುಸಿತ-ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಇಂತಹ ದುರಂತಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು.
