ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಎಂಟು ರೂಪಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಐದು ಮೂಲ ಭೂತಗಳು, ಪಂಚಭೂತಗಳು: ಪೃಥ್ವಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಜೀವಾತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎಂಟು ರೂಪಗಳ ಮೂಲಕ ಶಿವನು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರದ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅರ್ಥ:
- ಶರ್ವ (ಪೃಥ್ವಿ/ಭೂಮಿ) : ಭೂಮಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು. ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಾಲಯ: ಏಕಾಮ್ರೇಶ್ವರ (ಏಕಾಂಬರೇಶ್ವರ) ದೇವಾಲಯ, ಕಾಂಚೀಪುರಂ, ತಮಿಳುನಾಡು (ಪೃಥ್ವಿ ಲಿಂಗ).
- ಭವ (ಜಲ/ನೀರು) : ಜೀವಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ನೀರಿನ ರೂಪ. ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಾಲಯ: ಜಂಬುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ತಿರುವನೈಕಾವಲ್ (ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ ಬಳಿ), ತಮಿಳುನಾಡು (ಜಲ ಲಿಂಗ).
- ರುದ್ರ (ಅಗ್ನಿ/ಬೆಂಕಿ) : ಸಂಹಾರ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಅಗ್ನಿ ರೂಪ. ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಾಲಯ: ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ, ತಮಿಳುನಾಡು (ಅಗ್ನಿ ಲಿಂಗ).
- ಉಗ್ರ (ವಾಯು/ಗಾಳಿ) : ಜೀವಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುವ ವಾಯು ರೂಪ. ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಾಲಯ: ಕಾಳಹಸ್ತೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಶ್ರೀಕಾಳಹಸ್ತಿ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ (ವಾಯು ಲಿಂಗ).
- ಭೀಮ (ಆಕಾಶ/ಆಕಾಶ) : ಅನಂತ ಆಕಾಶದ ರೂಪ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವವನು. ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಾಲಯ: ತಿಲ್ಲೈ ನಟರಾಜ ದೇವಾಲಯ (ಚಿದಂಬರಂ ನಟರಾಜ ದೇವಾಲಯ), ಚಿದಂಬರಂ, ತಮಿಳುನಾಡು (ಆಕಾಶ ಲಿಂಗ).
- ಪಶುಪತಿ (ಜೀವಾತ್ಮ/ಪಶುಗಳ ಒಡೆಯ) : ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿ, ಪಾಶಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುವವನು.
- ಮಹಾದೇವ (ಚಂದ್ರ) : ಚಂದ್ರನ ಮೂಲಕ ಅಮೃತ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವನು.
- ಈಶಾನ (ಸೂರ್ಯ) : ಸೂರ್ಯನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ ಜ್ಞಾನ ನೀಡುವವನು. (ಉದಾ: ಕೋಣಾರ್ಕ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಲಿಂಗದ ಸಂಕೇತ).
ಈ ಐದು ಪಂಚಭೂತ ಸ್ಥಲಗಳು (ಪಂಚಭೂತ ಸ್ಥಳಗಳು) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ) ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಇವುಗಳು ತೇವಾರಂ ಮತ್ತು ಇತರ ಶೈವ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಶಿವನ ಅಷ್ಟಭುಜ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಮುಖಿ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ರೂಪಗಳ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಭಕ್ತರು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿಕೆ.