ನಾವು ಇಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುದ್ದಿ ಆನ್ಲೈನ್ಗೆ ಬಂದರೆ ಅದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆರೋಪ ಬಂದು, ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ನಿರ್ದೋಷಿ ಎಂದು ಖುಲಾಸೆಗೊಂಡರೂ, ಆತನ ಹಳೆಯ ಆರೋಪದ ಸುದ್ದಿಗಳು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಇದು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿರುವುದೇ ‘ಮರೆತುಹೋಗುವ ಹಕ್ಕು’ (Right to be Forgotten).
ಈ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಸಮರ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಒಂದು ಆದೇಶದಿಂದ. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣವೊಂದರಿಂದ ಖುಲಾಸೆಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು, ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧದ ಹಳೆಯ ಸುದ್ದಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಆನ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ತನ್ನ ಖಾಸಗಿತನಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್, 2025ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 18ರಂದು ಆ ಸುದ್ದಿಗಳ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ತಡೆ ನೀಡಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿತು. ಆದರೆ, ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿವೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಬಿ.ವಿ. ನಾಗರತ್ನ ಮತ್ತು ಉಜ್ಜಲ್ ಭುಯಾನ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಆನ್ಲೈನ್ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಈ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಕೋರ್ಟ್ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದೆ.
ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪರ ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದ ವಕೀಲರು, ಮರೆತುಹೋಗುವ ಹಕ್ಕು ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಬಹುದು. ಆನ್ಲೈನ್ ಸುದ್ದಿಗಳು ದಾಖಲೆಗಳಿದ್ದಂತೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಸಂವಿಧಾನದ 19ನೇ ವಿಧಿ (ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಮತ್ತು 21ನೇ ವಿಧಿ (ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕು) ಎರಡರ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.
ಮರೆತುಹೋಗುವ ಹಕ್ಕು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ನಿರ್ದೋಷಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾದರೂ, ಸರ್ಚ್ ಇಂಜಿನ್ನಲ್ಲಿ (Google) ಆತನ ಹೆಸರು ಹುಡುಕಿದಾಗ ಹಳೆಯ ಕಳಂಕಿತ ಸುದ್ದಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆತನ ಘನತೆಯಿಂದ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಯುರೋಪ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಇದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶ ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಕೆಲವು ಅವಕಾಶಗಳಿದ್ದರೂ, ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾನೂನು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇತರ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ 2026ರ ಮಾರ್ಚ್ 16ರೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶವನ್ನು ‘ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನ’ (Precedent) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿರುವ ಸುಪ್ರೀಂ, ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಕ್ಕಿನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ.
