ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಆದೇಶದನಂತರ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 70% ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಸಂತಾನಶಕ್ತಿ ಹರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಸ್ಟೆರಿಲೈಸೇಶನ್) ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆ (ವ್ಯಾಕ್ಸಿನೇಷನ್) ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿವೆ. ಈ ಕ್ರಮವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ, ಮಾನವೀಯವಾಗಿ ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಆದೇಶ:
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಆಗಸ್ಟ್ 2025ರ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಂತಾನಶಕ್ತಿ ಹರಣ ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಆದೇಶವು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ (Animal Birth Control Rules, 2023) ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು, ರೇಬೀಸ್ನಂತಹ ರೋಗಗಳಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಜೊತೆಗೆ, ನಾಯಿಗಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯವು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಗತಿ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ:
-
ಸಂತಾನಶಕ್ತಿ ಹರಣ ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿ: ಪ್ರತಿ ನಾಯಿಗೆ 800 ರೂ. ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ 600 ರೂ. ಸಹಾಯಧನ.
-
ಆಹಾರ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ರೇಬೀಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಆಹಾರ ವಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ, ರೇಬೀಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಘಟಕಗಳು, ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ಗೃಹಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಧಿಗಳು.
-
ಆಶ್ರಯ ಗೃಹಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ: ಸಣ್ಣ ಆಶ್ರಯ ಗೃಹಗಳಿಗೆ 15 ಲಕ್ಷ ರೂ.ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಆಶ್ರಯ ಗೃಹಗಳಿಗೆ 27 ಲಕ್ಷ ರೂ.ವರೆಗೆ ಧನಸಹಾಯ.
-
ಏಕಕಾಲಿಕ ಧನಸಹಾಯ: ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ಗೃಹಗಳಿಗೆ 2 ಕೋಟಿ ರೂ. ಒಮ್ಮೆಯ ಧನಸಹಾಯ.
ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಜನ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾದರಿಯ ಸುಧಾರಣೆ
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸುಧಾರಿತ ಜನ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾದರಿಯನ್ನು (Revised Birth Control Model) ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
-
ಆಹಾರ ವಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ: ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
-
24-ಗಂಟೆ ಸಹಾಯವಾಣಿ: ನಾಯಿಗಳ ಕಡಿತದ ದೂರುಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಸ್ಪಂದನೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಣಿ.
-
ರೇಬೀಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಘಟಕಗಳು: ರೇಬೀಸ್ ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ವಿಶೇಷ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ.
-
ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಪಾತ್ರ: ಸ್ಥಳೀಯ ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಮತ್ತು ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ನಾಯಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಮಾನವೀಯವಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಲಸಿಕೆ, ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ನಿರ್ದೇಶನವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೇಬೀಸ್ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ವಿಶ್ವದ 36% ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳ ಕಡಿತವೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ರೇಬೀಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಈ ಆದೇಶದ ಜಾರಿಗೆ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.