ಅಮರನಾಥ ಯಾತ್ರೆ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಹಿಂದೂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಶಿವಭಕ್ತರು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಅಮರನಾಥ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಿಮಲಿಂಗವಾದ ‘ಬಾಬಾ ಬರ್ಫಾನಿ’ಯ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ದುರ್ಗಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ಯಾತ್ರೆ ಆರಂಭವಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಲಿಂಗವು ವೇಗವಾಗಿ ಕರಗಿರುವುದು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸಿದೆ.
ಈ ವರ್ಷದ ಯಾತ್ರೆ ಜುಲೈ 3ರಂದು ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ 85 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಪವಿತ್ರ ಗುಹೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿಮಲಿಂಗವು ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ 5 ಅಡಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜುಲೈ ಮೊದಲ ವಾರದೊಳಗೆ ಅದರ ಬಹುಪಾಲು ಕರಗಿರುವುದು ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.
ಅಮರನಾಥದ ಹಿಮಲಿಂಗವು ಯಾವುದೇ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ರಚನೆಯಲ್ಲ. ಗುಹೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೀಳುವ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿ, ಸ್ಟ್ಯಾಲಗ್ಮೈಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಿಮದ ರಚನೆಯೇ ಶಿವಲಿಂಗ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದರ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹವಾಮಾನ, ತಾಪಮಾನ, ಹಿಮಪಾತ ಹಾಗೂ ಗುಹೆಯೊಳಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮಪಾತದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಹಿಮದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಮರನಾಥ ಹಿಮಲಿಂಗವೂ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಬೇಗ ಕರಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಯಾತ್ರಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದೂ ಒಂದು ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರ ಸಂಚಾರ, ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ, ಬೆಳಕು, ಜನರೇಟರ್ಗಳ ಬಳಕೆ, ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಸೇವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಗುಹೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಬಹುಪಾಲು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಹಿಮಲಿಂಗ ಅಚಲವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಯಾತ್ರೆ ಆರಂಭವಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಗಾತ್ರ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಹಿಮಾಲಯದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳತ್ತ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದರೂ ಹಿಮಲಿಂಗದ ಗಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ ಕುಂದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾವಿರಾರು ಯಾತ್ರಿಕರು ಬಾಲ್ಟಾಲ್ ಮತ್ತು ಪಹಲ್ಗಾಮ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು 3,880 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಗುಹೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಡಳಿತವು ಅಗತ್ಯ ಭದ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸುಗಮವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ವರ್ಷದ ಯಾತ್ರೆ ಆಗಸ್ಟ್ 28ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ.
ಅಮರನಾಥ ಗುಹೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣವಲ್ಲ; ಇದು ಹಿಮಾಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಯಾತ್ರಾ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮಾತ್ರ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ನೆರವಾಗಬಹುದು.