ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ, ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಆಲೋಚನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ, ಭವಿಷ್ಯದ ಚಿಂತೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಮೆದುಳಿಗೆ ಹೊಸ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಭ್ಯಾಸವೇ ಧ್ಯಾನ (Meditation).
ಧ್ಯಾನ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಖಾಲಿ ಮಾಡುವುದು ಅಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಈ ಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ (Present Moment) ಸಂಪೂರ್ಣ ಗಮನ ಇಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ. ನಿಮ್ಮ ಉಸಿರಾಟ, ದೇಹದ ಅನುಭವಗಳು ಅಥವಾ ಒಂದು ಸರಳ ಧ್ವನಿಯ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದೇ ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲ ತತ್ವ.
ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿದಿನ 10–15 ನಿಮಿಷಗಳ ಧ್ಯಾನವು ಮೆದುಳಿನ ರಚನೆಗೂ (Brain Structure) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಗೂ (Brain Function) ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
ಧ್ಯಾನವು ಮೆದುಳಿನ ‘ಗ್ರೇ ಮ್ಯಾಟರ್’ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಗ್ರೇ ಮ್ಯಾಟರ್ ನಮ್ಮ ಕಲಿಕೆ, ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಒತ್ತಡದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಶಾಂತವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸಂತೋಷದ ಹಾರ್ಮೋನ್ಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ
ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಡೋಪಮೈನ್ ಮತ್ತು ಸೆರೋಟೋನಿನ್ ಎಂಬ “ಸಂತೋಷದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು” ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗಿ, ದಿನವಿಡೀ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಇರುವ ಅನುಭವ ಬರುತ್ತದೆ.
ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಬ್ರೇಕ್
ಆಧುನಿಕ ಜೀವನದ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ಒತ್ತಡ. ಧ್ಯಾನವು ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್ (Stress Hormone) ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಗಾಬರಿಯಾಗದೆ, ಶಾಂತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಮೆದುಳು ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಿಯಮಿತ ಧ್ಯಾನವು ಆತಂಕ, ಭಯ ಮತ್ತು ಕೋಪವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಹಳ ಸಹಕಾರಿ.
ನಿದ್ರೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಬದಲಾವಣೆ
ನಿದ್ರೆ ಬಾರದವರು, ರಾತ್ರಿ ಮನಸ್ಸು ನಿಲ್ಲದೇ ಓಡಾಡುವವರು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಧ್ಯಾನವು ಮನಸ್ಸಿನ ಅತಿಯಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿ, ದೇಹವನ್ನು ಆಳವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನಿದ್ರೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸಿ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತಾಜಾತನದ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿದಿನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ?
-
ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿ: ದಿನಕ್ಕೆ 5–10 ನಿಮಿಷಗಳಿಂದ ಶುರು ಮಾಡಿ.
-
ಸರಿಯಾದ ಸಮಯ: ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯ ಅಥವಾ ನಿದ್ರೆಗೆ ಮುನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ.
-
ಶಾಂತ ಸ್ಥಳ ಆಯ್ಕೆ: ಯಾರೂ ತೊಂದರೆ ನೀಡದ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ.
-
ಉಸಿರಾಟದ ಮೇಲೆ ಗಮನ: ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ, ಉಸಿರಿನ ಒಳ–ಹೊರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.
-
ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬೇಡಿ: ಬಂದರೆ ಹೋಗಲು ಬಿಡಿ, ಕೇವಲ ಗಮನಿಸಿ.
-
ಜರ್ನಲಿಂಗ್: ಧ್ಯಾನದ ನಂತರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದರಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ಬೇಕು?
ದಿನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 10–15 ನಿಮಿಷಗಳು ಸಾಕು. ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ನಿಯಮಿತತೆ ಮುಖ್ಯ.
ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಮಾಡಬಹುದೇ?
ಹೌದು. ಯಾವುದೇ ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ಅನುಭವದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.