ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನಾಗದೇವತೆಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಭಕ್ತಿ, ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯ ಬಾಂಧವ್ಯ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಹಾಗೂ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ಮನೆ, ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಹುತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಮಹತ್ವ
ಈ ದಿನ ಭಕ್ತರು ಮುಂಜಾನೆ ಅಭ್ಯಂಜನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನಾಗದೇವರಿಗೆ ಹಾಲು, ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಹೂವು ಹಾಗೂ ನಾಗಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವೆಡೆ ಹುತ್ತಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ನಾಗದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಜನರು ಕುಟುಂಬದ ಸುಖ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರಕಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯು ಶ್ರಾವಣದ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡುವ ಹಬ್ಬವೂ ಹೌದು. ಇದರ ನಂತರ ರಕ್ಷಾಬಂಧನ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ, ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ, ದಸರಾ ಹಾಗೂ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.
ಅಣ್ಣ–ತಂಗಿಯ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಪ್ರತೀಕ
ಜನಪ್ರಿಯ ಪುರಾಣಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಬ್ಬ ತಂಗಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಅಣ್ಣಂದಿರು ಇದ್ದರು. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ದಿನ ನಾಗಹಾವು ನಾಲ್ವರು ಅಣ್ಣಂದಿರನ್ನು ಕಚ್ಚಿದಾಗ, ತಂಗಿಯು ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟು “ನನ್ನ ಅಣ್ಣಂದಿರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾದರೂ ಬದುಕಿಸು” ಎಂದು ನಾಗದೇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ನಾಗದೇವರು ಒಬ್ಬ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅಣ್ಣ–ತಂಗಿ ಸೇರಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಮೇಜಯ ರಾಜನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಸಾವಿಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಸರ್ಪಸಂಕುಲವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ಪಯಜ್ಞ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆಗ ಆಸ್ತಿಕ ಋಷಿಯು ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಹಿಂಸೆ ಮಹಾಪಾಪ ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡನು. ರಾಜನು ಆ ಮಾತಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ ದಿನವೇ ಪಂಚಮಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂದೇಶ
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಐಶ್ವರ್ಯ, ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಶಾಂತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗವು ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪಂಚಪ್ರಾಣಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುವುದು, ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ಭಕ್ತಿ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ದಿನವಾಗಿದೆ.
