ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಕ್ಫ್ ಮಂಡಳಿಯ ಒಡೆತನದ ಒಟ್ಟು ಭೂಮಿಯು 9.4 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಕ್ಫ್ ಆಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಗಳು , ಮದರಸಾಗಳು, ಸ್ಮಶಾನಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಹೌದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಕ್ಫ್ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರು, ಸೂಫಿ ಸಂತರು, ಶ್ರೀಮಂತ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಮಸೀದಿಗಳು, ದರ್ಗಾಗಳು, ಮದರಸಾಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ನಿಜಾಮರು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದಾನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ನಿಜಾಮ್ ಉಸ್ಮಾನ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಯಾದಗಿರಿಗುಟ್ಟ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅಮೃತಸರದ ಸ್ವರ್ಣ ದೇವಾಲಯದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಬೃಹತ್ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
ನಿಜಾಮ್ ವಕ್ಫ್ಗೆ ನೀಡಿದ ಒಟ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೊತ್ತದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ, ನಿಜಾಮರು ವಕ್ಫ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ನಿಜ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರೆ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನರು ಸಹ ಮದರಸಾಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಉದಾರವಾಗಿ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದೇ ವಿಶೇಷ.
ವಕ್ಫ್ ಮಂಡಳಿಯು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ದತ್ತಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಕ್ಫ್ ಆಗಿ ನೊಂದಾಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ದಾನಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರು ವಕ್ಫ್ಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು . ನಿಜಾಮ್ ಎಂಬುದು ನಿಜಾಮ್ ಉಲ್ ಮುಲ್ಕ್ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಗಾರನ ಬಿರುದಿನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ 10 ನಿಜಾಮರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೊದಲನೆಯವರು ಮೀರ್ ಕಮರುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್ (1724–1748) ಮತ್ತು ಕೊನೆಯವರು ಮೀರ್ ಉಸ್ಮಾನ್ ಅಲಿ ಖಾನ್. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಜಾಮ್ ಉಲ್ ಮುಲ್ಕ್ ಅಸಫ್ ಜಾಹ್ VII ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಕ್ಫ್ಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸೂಫಿ ಸಂತರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಂದ ದೇಣಿಗೆ:
ಹಜರತ್ ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ಔಲಿಯಾ (ದೆಹಲಿ) ಮತ್ತು ಖ್ವಾಜಾ ಮೊಯಿನುದ್ದೀನ್ ಚಿಶ್ತಿ (ಅಜ್ಮೀರ್) ನಂತಹ ಸೂಫಿ ಸಂತರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಲಾರ್ ಮಸೂದ್ ಘಾಜಿ (ಬಹ್ರೈಚ್) ಮತ್ತು ಬಾಬಾ ಫರೀದ್ (ಪಂಜಾಬ್) ದರ್ಗಾಗಳು ಸಹ ದೊಡ್ಡ ವಕ್ಫ್ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.
ಶ್ರೀಮಂತ ಮುಸ್ಲಿಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಾಲೀಕರು:
ಅಹಮದಾಬಾದ್ನ ಸರ್ ಸೈಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ವಕೀಲ್ ಕುಟುಂಬದಂತಹ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಮುಸ್ಲಿಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಾಲೀಕರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವಕ್ಫ್ಗಳಿಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದ ಶ್ರೀಮಂತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಕ್ಫ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಮುಖ ದಾನಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮಾಜಿ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಹಮೀದ್ ಅನ್ಸಾರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿ ವಿಪ್ರೋ ಮಾಲೀಕ ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್ಜಿ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಕ್ಫ್ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದಿಯೋಬಂದ್ ಮತ್ತು ನದ್ವತುಲ್ ಉಲಮಾದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾವೆ.
ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಬಗ್ಗೆ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ವಕ್ಫ್ ಮಂಡಳಿಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 9.4 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲವು ವಕ್ಫ್ ಆಸ್ತಿಗಳು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಅವುಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ದೆಹಲಿ, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಲಕ್ನೋ ಮತ್ತು ಅಜ್ಮೀರ್ನಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಕ್ಫ್ ಆಸ್ತಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ವಕ್ಫ್ ಭೂಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದಗಳು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಇತ್ತೀಚಗೆ ವಕ್ಫ್ ಆಸ್ತಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಗಳು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದಿಷ್ಟು ಆಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.