ಮೈಸೂರು: ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯೂ ಒಂದು. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಈ ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಮುನ್ನ ನೆರವೇರಿಸುವ ನಂದಿಧ್ವಜ ಪೂಜೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಶುಭಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ವಿಘ್ನನಿವಾರಕ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಆದರೆ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಜಂಬೂಸವಾರಿಗೂ ಮುನ್ನ ನಂದಿಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು? ನಂದಿಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಅಗ್ರಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದೇಕೆ?
ಜಂಬೂಸವಾರಿಗೂ ಮುನ್ನ ನಂದಿಧ್ವಜ ಪೂಜೆ
ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಧ್ವಜ ಪೂಜೆಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಂಬಾವಿಲಾಸ ಅರಮನೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಪೂಜೆಯ ಬಳಿಕ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ನಂದಿಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೆರವಣಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಗಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಬಾರಿ ಕೂಡ ಜಂಬೂಸವಾರಿಗೂ ಮುನ್ನ ನಂದಿಧ್ವಜ ಸ್ತಂಭಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಗಣ್ಯರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಈ ಆಚರಣೆ ದಸರಾ ಉತ್ಸವದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ನಂದಿಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಯಾಕೆ ಅಗ್ರಪೂಜೆ?
ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯು ಶಿವನ ವಾಹನ ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಪರಮಭಕ್ತನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ನಂದಿಯನ್ನು ಶಕ್ತಿ, ಭಕ್ತಿ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಶುಭದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಂದಿಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.
ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಪರಂಪರೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆ ನಂದಿಧ್ವಜ ಪೂಜೆಯು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಆರಂಭದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಮೆರವಣಿಗೆ ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯಲಿ, ನಾಡಿಗೆ ಒಳಿತಾಗಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯವೂ ಈ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
32 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಂದಿಧ್ವಜದ ವಿಶೇಷತೆ
ನಂದಿಧ್ವಜವು ತನ್ನ ಎತ್ತರ, ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 32 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲಿನಿಂದ ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗ, ಎರಡು ಬಸವಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪ, ಪಂಚಕಳಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪಂಚಲೋಹಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುಮಾರು 130 ಕೆ.ಜಿ.ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ನಂದಿಧ್ವಜವನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂದಿಧ್ವಜವನ್ನು ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಕುಣಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಿಸುವ ದೃಶ್ಯ ಜಂಬೂಸವಾರಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೆರುಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಧ್ವಜದ ಅಲಂಕಾರ, ಅದನ್ನು ಹೊರುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವ ಪೂಜಾ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಈ ಆಚರಣೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ.
ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದ ಪರಂಪರೆ
ನಂದಿಧ್ವಜ ಪೂಜೆಗೆ ದೀರ್ಘ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 1,500 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಪರಂಪರೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ. ಮಹದೇವಪ್ಪ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಇಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಿನ ಭಾಗವಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆದಿವೆ. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಕುಟುಂಬಗಳ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರತೀಕ
ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಅಥವಾ ಅಂಬಾರಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಜನರ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಡಕವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಧ್ವಜ ಪೂಜೆಯೂ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು.
ನಂದಿಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಶುಭಾರಂಭ, ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಸುಗಮತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.