ವಿಶ್ವ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದಿನ: “ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗೋಣ; ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿಗಳು, ನಿಜವಾದ ಬದಲಾವಣೆ”

ಪೀಠಿಕೆ: ಮನಸ್ಸು ಮುರಿದಾಗ ಯಾರು ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ?

ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವರ ಬಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, “ವೈದ್ಯರ ಹತ್ತಿರ ಹೋದೆಯಾ?” ಎಂದು. ಕಾಲು ಮುರಿದರೆ ನೆರೆಹೊರೆಯವರೂ ಓಡಿ ಬಂದು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಮುರಿದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಸಿಗುವ ಉತ್ತರ ಒಂದೇ – “ಅದೆಲ್ಲ ಸುಮ್ಮನೆ ಯೋಚನೆ, ಧೈರ್ಯ ತಂದುಕೋ”, “ಜನ ಏನು ಅಂದುಕೊಳ್ತಾರೆ?”, “ನಮ್ಮ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಇಂಥದ್ದೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲ”. ಹೀಗೆ ನೋವು ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳಲು ಭಾಷೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಹೇಳಿದರೂ ಕೇಳುವ ಕಿವಿಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಮೌನವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10ರಂದು ಆಚರಿಸುವ ವಿಶ್ವ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದಿನ. 2026ರ ಈ ದಿನದ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ “ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗೋಣ: ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿಗಳು, ನಿಜವಾದ ಬದಲಾವಣೆ” (Lived experiences heard: real voices, real change). ಈ ಸಾಲು ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲ, ಅದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಇಡುವ ಒಂದು ಸರಳ ಆದರೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಈ ವರ್ಷದ ಧ್ಯೇಯದ ಅರ್ಥ, ಅನುಭವಿಗಳ ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಏಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಮಹತ್ವ, ನಮ್ಮ ದೇಶ ಮತ್ತು ನಾಡಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಕುಟುಂಬ–ಶಾಲೆ–ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಾತ್ರ, ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದಿನ: ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ

ವಿಶ್ವ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದಿನವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1992ರಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಫಾರ್ ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್ (World Federation for Mental Health) ಸಂಸ್ಥೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (WHO) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ದಿನದ ಜೊತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿವೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಒಂದೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಆಂದೋಲನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ “ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ”, “ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು”, “ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮ” ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬಂದವು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿವೆ: ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಲವರ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಎಲ್ಲರ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಹೊಣೆ. 2026ರ ಧ್ಯೇಯವು ಈ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ತಿರುವು. ಇದು “ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡೋಣ” ಎನ್ನುವ ಹಂತದಿಂದ “ಯಾರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಮತ್ತು ಆ ಮಾತಿನಿಂದ ಏನು ಬದಲಾಯಿತು?” ಎಂದು ಕೇಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

“ಅನುಭವಿಗಳ ಧ್ವನಿ” ಎಂದರೆ ಏನು?

“ಲೈವ್ಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್” ಅಥವಾ ಜೀವಂತ ಅನುಭವ ಎಂದರೆ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಓದಿ ಕಲಿತ ಜ್ಞಾನವಲ್ಲ; ತಾವೇ ಬದುಕಿ, ಅನುಭವಿಸಿ ಪಡೆದ ತಿಳುವಳಿಕೆ. ಖಿನ್ನತೆ, ಆತಂಕ, ಬೈಪೋಲಾರ್ ಸಮಸ್ಯೆ, ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ, ಆಘಾತದ ನಂತರದ ಒತ್ತಡ, ವ್ಯಸನ, ಅಥವಾ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಥವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಂಡ ಕುಟುಂಬದವರು ಹಾಗೂ ಆರೈಕೆದಾರರು – ಇವರೆಲ್ಲರ ಅನುಭವವೇ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ “ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿ”.

ವೈದ್ಯರು, ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರ ಜ್ಞಾನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಔಷಧಿಯ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಾಯುವ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ ಏನನಿಸುತ್ತದೆ, ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಾಗ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ನೋಟ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಾತು ನೋವು ಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಯಾವ ಮಾತು ಬದುಕಿಸಿತು – ಇವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರೇ ಹೇಳಬಲ್ಲರು. ಅಂಥ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ ರೂಪಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳು ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ನಿಜವಾದ ಅಗತ್ಯದ ಬಳಿ ತಲುಪದೆ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.

ಅಂಗವಿಕಲರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾತಿದೆ – “ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವಾಗ ನಮ್ಮನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ” (Nothing about us without us). ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಇದೇ ತತ್ವ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಜನೆಗಳು, ಕಾನೂನುಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ನಿಯಮಗಳು, ಶಾಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು – ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ರೂಪಿಸುವ ಮೇಜಿನ ಸುತ್ತ ಅನುಭವಿಗಳಿಗೂ ಒಂದು ಆಸನ ಇರಬೇಕು. ಅವರು ಕೇವಲ “ಕಥೆ ಹೇಳುವವರು” ಆಗಿರದೆ, ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರಾಗಬೇಕು.

ಮೌನದ ಭಾರ ಮತ್ತು ಕಳಂಕದ ಗೋಡೆ

ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋವು ಕೊಡುವುದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದರ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಕಳಂಕ. “ಹುಚ್ಚ”, “ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಿ”, “ಸ್ಕ್ರೂ ಲೂಸ್” ಮುಂತಾದ ಪದಗಳನ್ನು ನಾವು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ದೈನಂದಿನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ಪದಗಳು ನಗೆಚಾಟಿಕೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಅವು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ “ನಾನು ಇವರೆಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಕೀಳು” ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತುತ್ತವೆ. ಕಳಂಕವು ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ: ಸಮಾಜ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತದೆ, ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಕಾನೂನು, ಕೆಲಸ, ವಿಮೆ) ಹೇಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಹೇಗೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈ ಕಳಂಕಕ್ಕೆ ಹಲವು ಪದರಗಳಿವೆ. ಕೆಲವರು ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಪಾಪ, ದೈವದ ಕೋಪ ಅಥವಾ ಮಾಟ–ಮಂತ್ರದ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಇದು ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ ಮನೆಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವ ಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. “ಗಂಡಸರು ಅಳಬಾರದು” ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ಒಳಗೇ ಅದುಮಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ. ಅನುಭವಿಗಳ ಧ್ವನಿಗಳು ಹೊರಬಂದಾಗ ಈ ಕಟ್ಟುಕಥೆಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ “ನಾನೂ ಇದರ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಬಂದೆ, ಇಂದು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೇಳುವ ಮಾತು, ನೂರು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಮಾಡಲಾಗದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಗಳ ಸತ್ಯ

ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸುತ್ತ ಹಲವು ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆಗಳು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಅನುಭವಿಗಳ ಧ್ವನಿಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಒರೆಸಿ ಹಾಕುತ್ತವೆ. ಅಂಥ ಕೆಲವು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ.

ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆ: ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ದುರ್ಬಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣ. ವಾಸ್ತವ: ಇದು ಮೆದುಳಿನ ರಸಾಯನಿಕಗಳು, ಅನುವಂಶಿಕತೆ, ಬದುಕಿನ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಒತ್ತಡಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪರಿಣಾಮ. ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿ ಮನಸ್ಸಿನವರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು.

ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆ: ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು ಸದಾ ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳು. ವಾಸ್ತವ: ಅಂಥವರು ಇತರರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಾವೇ ಹಿಂಸೆ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.

ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆ: ಒಮ್ಮೆ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಂದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಗುಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವ: ಸರಿಯಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಮಯದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಉತ್ತಮ ಬದುಕನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಚೇತರಿಕೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅನುಭವಿಗಳೇ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ.

ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆ: ಮಾತನಾಡಿದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ಆ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವ: ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿಂದ ಕೇಳುವುದು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುವ ದಾರಿಯನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.

ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆ: ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಶ್ರೀಮಂತರ ಹವ್ಯಾಸ. ವಾಸ್ತವ: ಇದು ಎಲ್ಲರ ಮೂಲಭೂತ ಆರೋಗ್ಯ ಹಕ್ಕು. ರೈತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಗೃಹಿಣಿಯರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು – ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದರ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಈ ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೇರ ಮಾತು ಒಡೆಯುತ್ತದೆ. “ನಾನು ಒಂದು ವರ್ಷ ಖಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿದ್ದೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದೆ, ಇಂದು ನನ್ನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ” ಎಂಬ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ಕೇಳುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮಿಥ್ಯೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ.

ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ?

ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೂರು ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಎಂಟು ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಈ ಸವಾಲು ಇದೆ. ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಆತಂಕ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಅಷ್ಟಾದರೂ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಬಜೆಟ್‌ನ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2015–16ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು (NMHS) ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಶೇಕಡಾ ವಯಸ್ಕರು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಇನ್ನೂ ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ “ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಂತರ” (treatment gap). ಸಮಸ್ಯೆಯಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಜನರಿಗೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 70ರಿಂದ 90ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ, ಯಾವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಹಲವು, ಮನೋವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಮಾಲೋಚಕರ ಕೊರತೆ, ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಖರ್ಚು, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವೆಚ್ಚ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಳಂಕದ ಭಯ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ನೆನಪಿಡಬೇಕು. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ನಮಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಆಳವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. “ಶೇಕಡಾ ಹತ್ತು” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೆ ರಾತ್ರಿ ಇಡೀ ನಿದ್ರೆ ಬಾರದೆ ಹೊರಳಾಡುವ ತಾಯಿ, ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶದ ಭಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಸಾಲದ ಹೊರೆಯಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದ ರೈತ, ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆತಂಕದಲ್ಲಿರುವ ಯುವಕ ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ಮುಖಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿ ಕೊಡುವುದೇ ಈ ವರ್ಷದ ಧ್ಯೇಯದ ಆಶಯ.

ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸಂದರ್ಭ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನುಭವ

ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ (NIMHANS – ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ) ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಹಲವು ಮಾದರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹರಡಿವೆ. ಆದರೂ ಇಷ್ಟೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿರುವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಹಾಯ ತಲುಪುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವಾಸ್ತವ.

ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಅನುಭವಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಂಥ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿ, ಒಂಟಿತನ, ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚದ ಒತ್ತಡ ಯುವ ವೃತ್ತಿಪರರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟಾಗ, ಬೆಳೆಗೆ ಬೆಲೆ ಸಿಗದಾಗ, ಸಾಲ ಬೆಳೆದಾಗ ರೈತ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅನುಭವಿಸುವ ಮಾನಸಿಕ ಯಾತನೆ ಮಾತಿಗೆ ನಿಲುಕದ್ದು. ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ ವೃದ್ಧರು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಒತ್ತಡ ಶಾಲಾ–ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾರ ಹೇರುತ್ತಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಬ್ಬರೇ ಹೊರುತ್ತ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೂ “ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಸಹನೆ ಬೇಕು” ಎಂಬ ಉಪದೇಶ ಅವರ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆ ಕೂಡ ಮನಸ್ಸಿನ ತಳಮಳವನ್ನು ಹಲವು ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ವಚನಕಾರರು ಮನದ ಹೊಯ್ದಾಟವನ್ನು ಅಂತರಂಗದ ಸಂಭಾಷಣೆಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟರು; ದಾಸರು ಮತ್ತು ತತ್ವಪದಕಾರರು ದುಃಖವನ್ನು ಹಾಡಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಅಂದರೆ ನೋವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. ಕಳೆದುಹೋಗಿರುವುದು ಆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಹಜ ಸ್ಥಳಗಳು. ಅವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಬೇಕಾದ ಹೊಣೆ ನಮ್ಮದು.

ಮೂರು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು: ಧ್ವನಿಯ ಹಿಂದಿನ ಮನುಷ್ಯರು

ಅನುಭವಿಗಳ ಧ್ವನಿ ಎಂದರೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೂರು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ. ಇವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕಥೆಗಳಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಅನುಭವಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು.

ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ – ಮಾತಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ: ಪಿಯುಸಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಮೌನಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅಂಕಗಳು ಕುಸಿದಿವೆ, ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ “ಓದಲು ಆಲಸ್ಯ” ಎಂದು ಬೈಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ದಿನ ಕಾಲೇಜಿನ ಸಮಾಲೋಚಕರು ಬೈಯದೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ: “ನಿನಗೆ ಏನನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ, ನನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೀಯಾ?” ಆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಅವಳ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಅವಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಕಾಲೇಜಿನ ಇತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಹಪಾಠಿ ಬೆಂಬಲಗಾರ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ.

ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ – ಸಾಲದ ಭಾರ ಹೊತ್ತ ರೈತ: ಬೆಳೆ ಹಾಳಾಗಿ ಸಾಲ ಹೆಚ್ಚಿದ ಒಬ್ಬ ರೈತ ತನ್ನ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಹೇಳಿದರೆ ಗೌರವ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯ. ಆದರೆ ಗ್ರಾಮದ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ರೈತ ಅವನ ಬಳಿ ಕುಳಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. “ನಾನೂ ಹೀಗೇ ಇದ್ದೆ” ಎಂಬ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ಅವನಿಗೆ ತಾನು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಕೇಳಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರ – ಮುಗುಳ್ನಗೆಯ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ಯೋಗಿ: ಐಟಿ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಒಬ್ಬ ಯುವಕ ಹೊರಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ನಗುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಳಗೆ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಬಳಲಿಕೆ ಅವನನ್ನು ಕಿತ್ತು ತಿನ್ನುತ್ತಿದೆ. ಅವನ ತಂಡದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಒಂದು ದಿನ ತಮ್ಮದೇ ಹಿಂದಿನ ಬಳಲಿಕೆಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಆ ತಂಡದಲ್ಲಿ “ನಾನು ಇಂದು ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಎನಿಸತೊಡಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಳೆ ಇದೆ. ಬದಲಾವಣೆ ಆರಂಭವಾದದ್ದು ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ಷಣದಿಂದ, ಅಥವಾ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಕ್ಷಣದಿಂದ. ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಥ ಸಣ್ಣ ಕ್ಷಣಗಳಿಂದಲೇ ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ.

ಆರೈಕೆದಾರರ ಮರೆತುಹೋದ ಧ್ವನಿ

ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರನ್ನು ದಿನದಿನವೂ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಸಂಗಾತಿ, ಮಕ್ಕಳು ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತರ ಅನುಭವವೂ ಈ ಧ್ಯೇಯದ ಭಾಗ. ಅವರು ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾರೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಖರ್ಚನ್ನು ಭರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಕುಹಕದ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಸಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಯಾರೂ “ನೀವು ಹೇಗಿದ್ದೀರಿ?” ಎಂದು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬಹಳ ಸಮಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ದಣಿವನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಹೊರುತ್ತಾರೆ.

ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆರೈಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ, ತರಬೇತಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಸಬೇಕು. ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ; ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಅನುಭವ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆರೈಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಬಳಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಅವರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ತಮ್ಮವರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು.

ಕೇಳುವುದೇ ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ

ಮಾತನಾಡುವುದು ಸುಲಭ; ಕೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಮುಂದಿನವರು ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಸಲಹೆ ಕೊಡಲು, ತೀರ್ಪು ಹೇಳಲು ಅಥವಾ ನಮ್ಮದೇ ಕಥೆ ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇವೆ. ನಿಜವಾದ ಕೇಳುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಪರಿಹಾರ ಕೊಡುವ ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ, ತೀರ್ಪು ನೀಡದೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆಗೆ ಜಾಗ ಕೊಡುವುದು. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಸಲಹೆಯಲ್ಲ; “ನಾನು ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನೀನು ಹೇಳುವುದು ನನಗೆ ಮುಖ್ಯ” ಎಂಬ ಭರವಸೆ.

ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ಈ ಸರಳ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಡಬಹುದು.

ಪೂರ್ತಿ ಗಮನ ಕೊಡಿ: ಮೊಬೈಲ್ ಪಕ್ಕಕ್ಕಿಡಿ, ಕಣ್ಣಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಇರಲಿ, ಮಧ್ಯೆ ಮಾತು ತುಂಡರಿಸಬೇಡಿ.
ತೀರ್ಪು ಬೇಡ: “ಇದು ಏನೂ ಅಲ್ಲ” ಅಥವಾ “ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಬಾರದಿತ್ತು” ಎನ್ನುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ.
ಭಾವನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಿ: “ಇದು ನಿನಗೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು” ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಸಾಕು.
ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡದಿರಿ: ಹೇಳಲು ಸಿದ್ಧರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ “ನಿನಗೆ ಯಾವಾಗ ಬೇಕೋ ಆಗ ನಾನಿದ್ದೇನೆ” ಎನ್ನಿ.
ಗೌಪ್ಯತೆ ಕಾಪಾಡಿ: ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಅವರ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹೇಳಬೇಡಿ.
ವೃತ್ತಿಪರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ: ಬೇಕಾದರೆ ವೈದ್ಯರ ಬಳಿ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ಮಾತು ಕೊಡಿ.

ಕೇಳುವುದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯತ್ತ ಹೋಗುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಒಬ್ಬ ಆತ್ಮೀಯರು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರವೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ವೈದ್ಯರ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟುವ ಧೈರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಕುಟುಂಬ, ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ: ಕೇಳುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟೋಣ

ಕುಟುಂಬ: ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೊದಲ ಪಾಠಶಾಲೆ ಮನೆ. ಮಕ್ಕಳು ಭಯ, ದುಃಖ, ಕೋಪ ಇವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. “ಅಳಬೇಡ”, “ಧೈರ್ಯ ತೋರಿಸು” ಎಂದು ಸದಾ ಹೇಳುವ ಬದಲು “ಏಕೆ ಹೀಗನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ?” ಎಂದು ಕೇಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರೆ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವ ಬದಲು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದರೆ ಚೇತರಿಕೆ ವೇಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು.

ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು: ಅಂಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳ ಓಟದ ನಡುವೆ ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಜಾಗವೇ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಮಾಲೋಚಕರು, ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ತರಬೇತಿ, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೇ ಪರಸ್ಪರ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಸಹಪಾಠಿ ವೇದಿಕೆಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ “ನಾನು ಸೋತವನು” ಎಂದು ಭಾವಿಸದೆ, “ಇದು ಒಂದು ಹಂತ ಮಾತ್ರ” ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊಣೆ.

ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ: ಬಳಲಿಕೆ (burnout), ಅತಿಯಾದ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿ, ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಿರುಕುಳ – ಇವು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಜೆ, ಗೌಪ್ಯ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಸೇವೆ, ಮತ್ತು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ತಾವೇ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಒತ್ತಡದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ, ತಂಡದ ಇತರರಿಗೆ ಅದು ಅನುಮತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ಮರಳಿದ ಉದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡದೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಲಕ್ಷಣ.

ಯುವಜನರ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದ ಒಂಟಿತನ

ಇಂದಿನ ಯುವಜನರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ತಲೆಮಾರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ತಲೆಮಾರು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒಂಟಿತನವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಸಾವಿರಾರು ಫಾಲೋವರ್‌ಗಳಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಮನದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಲು ಒಬ್ಬ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸ್ನೇಹಿತ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉದ್ಯೋಗದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ, ಮತ್ತು ಸದಾ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೋಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒತ್ತಡ – ಇವೆಲ್ಲ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಭಾರ ಹೇರುತ್ತಿವೆ.

ಯುವಜನರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಈಗ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲೇಜು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಪಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್‌ಗಳು, ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು, ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಅವರು ಹಿರಿಯ ತಲೆಮಾರು ಮಾತನಾಡದಿದ್ದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಹಿರಿಯರು ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡದೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬೇಕು. “ನಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಇರಲಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಬದಲು “ನಿಮ್ಮ ಕಾಲದ ಒತ್ತಡ ಬೇರೆ, ಅದನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ” ಎನ್ನುವ ಮನೋಭಾವ ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹಿರಿಯರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಖಾಲಿತನ, ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖ, ಮಕ್ಕಳು ದೂರದ ನಗರ ಅಥವಾ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂಟಿತನ – ಇವು ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು “ವಯಸ್ಸಾದ ಮೇಲೆ ಹೀಗೇ” ಎಂದು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಅವರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಬೇಕು.

ಮಾಧ್ಯಮ, ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ

ಸಿನಿಮಾ, ಧಾರಾವಾಹಿ ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಜದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥರನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಕಳಂಕವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅನುಭವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಕಥೆಗಳು ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವಾಗ ವಿಧಾನದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡದೆ, ಸಂವೇದನಾಶೀಲವಾಗಿ ಬರೆದು, ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಎರಡು ಅಲಗಿನ ಕತ್ತಿಯಂತೆ. ಒಂದೆಡೆ ಅವು ಅನುಭವಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ವೇದಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿವೆ; ಒಂಟಿತನದಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕರ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಹೋಲಿಕೆ, ಟ್ರೋಲ್, ಸೈಬರ್ ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಪೋಸ್ಟ್‌ನ್ನು ಹಂಚುವ ಮೊದಲು “ಇದು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ನೋಯಿಸಬಹುದೇ? ಇದು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದೇ?” ಎಂದು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯೋಚಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಭಾಷೆಯೂ ಮುಖ್ಯ. “ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ” ಎಂಬ ಪದಪ್ರಯೋಗದ ಬದಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು, “ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದು (ಅವನನ್ನು “ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಕ್” ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಬದಲು), ಮತ್ತು “ಹುಚ್ಚು” ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬೈಗುಳವಾಗಿ ಬಳಸದಿರುವುದು – ಇವು ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳಂತೆ ಕಂಡರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತವೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರ ರೋಗದಿಂದ ಗುರುತಿಸದೆ, ಅವರು ಒಬ್ಬ ಪೂರ್ಣ ಮನುಷ್ಯ ಎಂದು ಕಾಣುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಸೂತ್ರ.

ನೀತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಧ್ವನಿಗಳು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವ ಬಗ್ಗೆ

“ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿಗಳು” ಕೇವಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕಥೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿದರೆ ಸಾಲದು; ಅವು “ನಿಜವಾದ ಬದಲಾವಣೆ”ಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ನೀತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಆಗಬೇಕು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2017ರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ (Mental Healthcare Act, 2017) ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿತು; ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆಗೆ, ಘನತೆಗೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ 2022ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10ರಂದು ಆರಂಭವಾದ ಟೆಲಿ–ಮಾನಸ್ (Tele-MANAS) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯು ದೂರವಾಣಿ ಮೂಲಕ ಉಚಿತ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇವು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು.

ಆದರೆ ಕಾಯ್ದೆ ಕಾಗದದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು; ಅದು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನವಾಗಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಏನೇನು ಬೇಕು?

ಸೇವೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಗಳ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಗಳು: ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಸಹಾಯವಾಣಿ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆದಾರರ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ.

ಸಹಪಾಠಿ ಬೆಂಬಲಗಾರರು: ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ, ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ಅನುಭವಿ ಬೆಂಬಲಗಾರರನ್ನು ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿಸುವುದು.

ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ: ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ, ಮಾಹಿತಿ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಸಹಾಯವಾಣಿ ಸೇವೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.

ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಬಲವರ್ಧನೆ: ವೈದ್ಯರು, ನರ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ನಿರಂತರ ಲಭ್ಯತೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣಕಾಸು ಹಂಚಿಕೆ: ಆರೋಗ್ಯ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಪಾಲು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಮಾನ ರಕ್ಷಣೆ.

ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ: ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡದಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಾವು ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು: ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಅಳೆಯುವಾಗ ನಾವು ಸೇವೆ ಪಡೆದವರನ್ನೇ ಕೇಳುತ್ತೇವೆಯೇ? “ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡಿದೆವು” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ “ಆ ಸೇವೆ ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೆರವಾಯಿತೇ, ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಂಡಿತೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲಿಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ “ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗುವುದು” ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯದ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಅರ್ಥ.

ಧ್ವನಿಗಳು ಬದಲಾವಣೆ ತಂದ ದಾರಿಗಳು

ಜಗತ್ತಿನ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಅನುಭವಿಗಳ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯಿಂದಲೇ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಮಾನವೀಯವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥರನ್ನು ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ, ಸಮಾಜದಿಂದ ದೂರವಿಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ಅನುಭವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಪರ ನಿಂತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದ ನಂತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಘನತೆ, ಸಮ್ಮತಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಆರೈಕೆಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಬೆಳೆದವು. “ಚೇತರಿಕೆ ಮಾದರಿ” (recovery model) ಎಂಬ ಚಿಂತನೆ ಕೂಡ ಅನುಭವಿಗಳ ಬದುಕಿನ ಪಾಠಗಳಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅದರ ಮೂಲ ಸಂದೇಶ ಇಷ್ಟೇ: ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಬದುಕಿಗೆ ಅರ್ಥ, ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ನೆರವಾಗಬೇಕು.

ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲೂ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕುಟುಂಬ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಗಳ ಸಮೂಹಗಳು ತಾವು ಕೇವಲ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುವವರಲ್ಲ, ಸೇವೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರೂ ಹೌದು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ನಿಧಾನವಾದರೂ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸುವಂತಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲಾಗದೆ ಉಳಿದ ಸಾವಿರ ಜನರ ಮಾತೂ ಧ್ವನಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಕೇಳುವಾಗ ಎಚ್ಚರ: ಕಥೆ ಹೇಳುವುದರ ನೈತಿಕತೆ

ಅನುಭವಿಗಳ ಧ್ವನಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡುವುದು ಎಂದರೆ ಅವರನ್ನು ವೇದಿಕೆಗೆ ಎಳೆದು ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಿದ್ಧರಿರುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಎರಡೂ ಸರಿಯೇ. ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆ: ಏನು ಹೇಳಬೇಕು, ಎಷ್ಟು ಹೇಳಬೇಕು, ಎಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರೇ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸುರಕ್ಷತೆ: ಕಥೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲ ಲಭ್ಯವಿರಬೇಕು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ: ಅವರ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಮನ್ನಣೆ, ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಸಂಭಾವನೆ ಸಿಗಬೇಕು.

ಜೊತೆಗೆ, ಕಥೆ ಹೇಳುವವರು “ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ನಾಯಕರು” ಎಂಬ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತರಾಗಬಾರದು. ಚೇತರಿಕೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೇರ ರೇಖೆಯಲ್ಲ; ಕೆಲವರಿಗೆ ಅದು ಏರಿಳಿತಗಳ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣ, ಕೆಲವರು ಇನ್ನೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅಪೂರ್ಣ, ಗೊಂದಲದ, ಇನ್ನೂ ಮುಗಿಯದ ಕಥೆಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಮೌಲ್ಯಯುತ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು, ವೃದ್ಧರು, ಲೈಂಗಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ದಲಿತರು, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದವರು, ಅಂಗವಿಕಲರು, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮುಂತಾದ ಅಂಚಿನ ಸಮುದಾಯಗಳ ಧ್ವನಿಗಳೂ ಕೇಳಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಬಡತನದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭಾರವನ್ನೂ ಹೊರುತ್ತಾರೆ.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬಹುದು?

ನೀತಿ, ಕಾಯ್ದೆ, ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯಗಳಂತೆ ಕಂಡು “ನಾನೇನು ಮಾಡಬಲ್ಲೆ?” ಎಂದು ಅನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ.

ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿ: “ಹೇಗಿದ್ದೀಯಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ “ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದೇನೆ” ಎಂಬ ಉತ್ತರ ಬಂದರೆ, ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ “ನಿಜವಾಗಿಯೂ?” ಎಂದು ಮೃದುವಾಗಿ ಕೇಳಿ.

ಪದಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ: ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅಣಕಿಸುವ ಮಾತು ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಇತರರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ವಿನಯದಿಂದ ತಿದ್ದಿ.

ಕಲಿಯಿರಿ: ಖಿನ್ನತೆ, ಆತಂಕ, ಆಘಾತ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮೂಲ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ. ಮೂಲಭೂತ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೆ ಪಡೆಯಿರಿ.

ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿ: ನಿದ್ರೆ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಆತ್ಮೀಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಇವು ಐಷಾರಾಮವಲ್ಲ, ಅಗತ್ಯ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ನೀವೇ ಸಹಾಯ ಕೇಳಲು ಹಿಂಜರಿಯಬೇಡಿ.

ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ: ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು, ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ.

ನಿಮ್ಮ ಕಥೆ ಹೇಳಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದರೆ ಹೇಳಿ: ಅದು ನಿಮಗೆ ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಎನಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ. ನಿಮ್ಮ ಒಂದು ಮಾತು ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಬದುಕುವ ಧೈರ್ಯ ಕೊಡಬಹುದು.

ಸಹಾಯ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ?

ನೀವು ಅಥವಾ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ತೀವ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಯಾತನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಹೋರಾಡಬೇಡಿ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಟೆಲಿ–ಮಾನಸ್ ಸೇವೆಯ ಉಚಿತ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ 14416 (ಅಥವಾ 1-800-891-4416). ಇದು ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ದಿನದ 24 ಗಂಟೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ 112ಕ್ಕೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಿ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ ಕೂಡ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ವಿವರಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಧಿಕೃತ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ನೆನಪಿಡಿ: ಸಹಾಯ ಕೇಳುವುದು ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಧೈರ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅನೇಕರು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ಪೂರ್ಣ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಬದುಕನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ದಿನವನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?

ವಿಶ್ವ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದಿನ ಕೇವಲ ಭಾಷಣ, ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ಈ ವರ್ಷದ ಧ್ಯೇಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜು, ಕಚೇರಿ, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂಘ–ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೆಲವು ಸರಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಕಥೆ ಕೇಳುವ ವೇದಿಕೆ: ಅನುಭವಿಗಳು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಭೆಗಳು; ಜೊತೆಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಮಾಲೋಚಕರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ.

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸರಳ ಮಾಹಿತಿ ಪತ್ರಗಳು: ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಸಹಾಯ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಕೇಳಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ.

ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ: ಬರಹ, ಹಾಡು, ನಾಟಕ, ಬೀದಿ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು.

ನಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆ: ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಡೆಯುವ, ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುವ, ಚಹಾ ಕುಡಿಯುತ್ತ ಮಾತನಾಡುವ ಸರಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಒಂಟಿತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ಸಂವಾದ: ಒತ್ತಡ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಕೆಲಸ–ಜೀವನ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸಹಾಯ ಕೇಳುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕುರಿತು ತಂಡಗಳ ಮುಕ್ತ ಚರ್ಚೆ.

ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಬಂದರು ಎಂಬುದರಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮಾತನಾಡಲು ಅಥವಾ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲು ಮುಂದೆ ಬಂದರು ಎಂಬುದರಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕು.

ಉಪಸಂಹಾರ: ಕಿವಿ ಕೊಡೋಣ, ಕೈ ಜೋಡಿಸೋಣ

“ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗೋಣ: ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿಗಳು, ನಿಜವಾದ ಬದಲಾವಣೆ” – ಈ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ ನಮಗೆ ಒಂದು ಸರಳ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ: ಬದಲಾವಣೆ ಮೇಲಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ, ಶಾಲೆಯ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕಚೇರಿಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಾಯುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನಾ ಮೇಜಿನ ಸುತ್ತ – ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅನುಭವಿಸಿದವರ ಮಾತಿಗೆ ಜಾಗ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮಾನವೀಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ಈ ವಿಶ್ವ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದಿನದಂದು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡೋಣ: ಇಂದಿನಿಂದ ನಾನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ನೋವನ್ನು ತೀರ್ಪಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಯಾರ ಘನತೆಗೂ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಸುತ್ತ ಯಾರಾದರೂ ಮೌನವಾಗಿ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವರ ಕಡೆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿಡುತ್ತೇನೆ; ಮತ್ತು ನನಗೇ ಸಹಾಯ ಬೇಕಾದಾಗ ಕೇಳಲು ಹಿಂಜರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಕನ್ನಡದ ಹಿರಿಯ ಚಿಂತಕರು ಹೇಳುವಂತೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬದುಕಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಅನ್ನ–ನೀರಲ್ಲ, ಅವನ ಮಾತಿಗೆ ಸಿಗುವ ಗೌರವ ಕೂಡ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಅನುಭವಕ್ಕೂ ಒಂದು ಮೌಲ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ನಮ್ಮ ಮನೆ, ಶಾಲೆ, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ದಿನದ ಆಚರಣೆ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ “ನಿನ್ನ ನೋವನ್ನು ಹೇಳು, ನಾವು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದೇ ನಾವು ಕೊಡಬಹುದಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆ. ಆ ಕೆಲಸ ಇಂದೇ, ನಮ್ಮ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೇಳುವಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗಲಿ.

ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಒಂದು ಮಾತು: ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಎಂದರೆ ಯಾವತ್ತೂ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವುದಲ್ಲ; ನೋವು, ಭಯ, ಸೋಲು ಬಂದಾಗಲೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು, ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ದಾಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಅಂಥ ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಹೊಣೆ ಒಬ್ಬರದಲ್ಲ, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರದು. ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾದಾಗ ನಿಜವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಖಂಡಿತ ಸಾಧ್ಯ.