ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸವನ್ನು ಹಬ್ಬಗಳ ಮಾಸ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಗರಪಂಚಮಿಯ ಸಂಭ್ರಮದ ಬಳಿಕ ಇದೀಗ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತವನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಕುಟುಂಬದ ಸುಖ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತದ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಾರುಮತಿ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರನ್ನು ನಿಸ್ವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಮುನ್ನ ಬರುವ ಶುಕ್ರವಾರ ತನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವಂತೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದರಂತೆ ಚಾರುಮತಿ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆದಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಮತ್ತೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಮಥಿಸುವಾಗ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯು ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಂಪತ್ತು, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶುಭದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಈ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
ವ್ರತದ ಆಚರಣೆ ಹೇಗೆ?
ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹಬ್ಬದಂದು ಮುಂಜಾನೆ ಮನೆಯ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮಾಡಿ, ರಂಗೋಲಿ ಹಾಗೂ ತಳಿರು ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಭ್ರವಾದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಪೂಜೆಯ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕಲಶವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನೀರು, ಖರ್ಜೂರ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ, ಅಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ಕಲಶವನ್ನಿಟ್ಟು ಮಾವಿನ ಎಲೆ ಹಾಗೂ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಿಶಿಣ ಹಚ್ಚಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಕಲಶದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ, ಸೀರೆ ಹಾಗೂ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಮಲದ ಹೂವು ಹಾಗೂ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಪ್ರಿಯವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ, ಚಿನ್ನ, ಬಳೆ, ಹಣ್ಣು, ಸಿಹಿತಿನಿಸು, ಅರಿಶಿಣ-ಕುಂಕುಮ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪೂಜೆಗೆ ಮುನ್ನ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ನಂತರ ಕಲಶ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಿ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಕಡಲೆಬೇಳೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪಾಯಸ, ಹೋಳಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪೂಜೆ ಬಳಿಕ ಮುತ್ತೈದೆಯರನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆದು ಅರಿಶಿಣ, ಕುಂಕುಮ ಹಾಗೂ ಸಿಹಿ ನೀಡುವುದು ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಮದುವೆಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಹೂವುಗಳು ಯಾವುವು?
ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕಮಲದ ಹೂವು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯನ್ನೂ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಲ್ವ ವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.
ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ಹಣ, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಬಳೆ, ಹಣ್ಣು, ಸಿಹಿತಿನಿಸು, ಅರಿಶಿಣ, ಕುಂಕುಮ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಮಂಗಳಕರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿವಿಧಾನ ಹೇಗೆ?
ವ್ರತದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳೆಲ್ಲ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಮೊದಲು ವಿಘ್ನನಿವಾರಕ ಗಣಪತಿ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಯಾವುದೇ ಶುಭಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ನೆರವೇರಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಗಣಪತಿಗೆ ಮೊದಲ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಯಮುನಾ ಪೂಜೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಅಷ್ಟೋತ್ತರ, ಸ್ತೋತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಕ್ಷೇಮ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಧನ-ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಧೂಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.
ಮುತ್ತೈದೆಯರಿಗೆ ಅರಿಶಿಣ-ಕುಂಕುಮ
ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುತ್ತೈದೆಯರನ್ನು ಮನೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಅರಿಶಿಣ, ಕುಂಕುಮ ಹಾಗೂ ಸಿಹಿ ನೀಡುವುದು ಕೂಡ ಒಂದು. ಮಹಿಳೆಯರು ಪರಸ್ಪರ ಅರಿಶಿಣ-ಕುಂಕುಮ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹಬ್ಬದ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಕರ ವಾತಾವರಣ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
ಮದುವೆಯಾದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಿಂದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವ್ರತ ಆಚರಿಸಿ ಒಂಬತ್ತನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ.