ಹಿಮನದಿ ನೀರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಲಡಾಖ್ ಆಡಳಿತ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ. ಸ್ಟೋಕ್ ಕಾಂಗ್ರಿ ಗ್ಲೇಷಿಯರ್ನಿಂದ ಹರಿದು ಸಿಂಧೂ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ನೀರಿನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ‘ಇಗೂ-ಫೇ’ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಗೆ ಹರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಒಣಗಿದ್ದ ಈ ಕಾಲುವೆಗೆ ಇದೀಗ ಮತ್ತೆ ಜೀವಜಲ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು, ಲಡಾಖ್ನ 12 ಗ್ರಾಮಗಳ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿದೆ.
ಲಡಾಖ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೃಷಿಗೆ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಶೀತ ವಾತಾವರಣ, ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸೀಮಿತ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹಿಮನದಿ ನೀರನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಲಡಾಖ್ ಆಡಳಿತವು ಸಿಂಧೂ ನದಿಗೆ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳತ್ತ ತಿರುಗಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.
ಆಡಳಿತದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಾರು 9 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ನೀರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ಟೋಕ್ ನಾಲಾದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ 36 ಕ್ಯೂಸೆಕ್ ನೀರಿನ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 25 ಕ್ಯೂಸೆಕ್ ನೀರನ್ನು ‘ಇಗೂ-ಫೇ’ ಕಾಲುವೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಾಲುವೆಯ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಥವಾ ಭಾರಿ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವಿಲ್ಲದೆ ಸರಳ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರು ತಿರುಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದು. ಸ್ಟೋಕ್ ನಾಲಾದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಡೈವರ್ಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನೀರನ್ನು ಕಾಲುವೆಯತ್ತ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಣ್ಣಿನ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಿರುವ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಸುಮಾರು 43 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ‘ಇಗೂ-ಫೇ’ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಹುತೇಕ ನಿರುಪಯುಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನೀರು ತಲುಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೀಗ ಹಿಮನದಿ ನೀರನ್ನು ಕಾಲುವೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರಲ್ಲಿ ಸಂತಸ ಮೂಡಿಸಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ.
ಯೋಜನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ ದಶಕಗಳಿಂದ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿರುವ 1,000 ಎಕರೆಗೂ ಅಧಿಕ ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆತರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಲಡಾಖ್ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯತ್ತ ಸಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ.
ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಕೃಷಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೂ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆಯಬಹುದು.
ಲಡಾಖ್ ಉಪರಾಜ್ಯಪಾಲ ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್ ಸಕ್ಸೇನಾ ಅವರು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದು, ಕೃಷಿಯ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಜಲಸಂಕಟ ನಿವಾರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಕ್ರಮವು ಲಡಾಖ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲಿದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದ ಶಶಿ ತರೂರ್ ಅವರಿಂದಲೂ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಲಡಾಖ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಸಂಸದೀಯ ನಿಯೋಗಕ್ಕೆ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆತಿತ್ತು. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳು ದೇಶದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಮಾದರಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ತರೂರ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಲಡಾಖ್ನಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಲುವೆಗೆ ನೀರು ತುಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಲ್ಲ. ಸೀಮಿತ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಹಿಮನದಿ ನೀರಿನ ಸದ್ಬಳಕೆಯಿಂದ ಒಣಗಿದ್ದ ಕಾಲುವೆಗೆ ಜೀವ ಬಂದಿರುವುದು, ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮೂಡಿರುವುದು ಮತ್ತು 12 ಗ್ರಾಮಗಳ ರೈತರಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಲಡಾಖ್ನ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿವೆ.